Gratis kennisbank

De EU AI Act in gewone taal

Wat geldt er nu, wat komt er aan en wat moet je als organisatie concreet regelen? Kort uitgelegd, met voorbeelden uit de praktijk. Bijgewerkt tot oktober 2026, inclusief de wijziging van de wet in juli 2026.

Wat moet ik regelen?Bekijk voorbeelden

Leestijd ongeveer 10 minuten. Geen juridisch advies.

Wat geldt wanneer

Stand oktober 2026
  1. Verboden AI en AI geletterdheidGeldt sinds 2 februari 2025
  2. Open zijn over chatbots en AI beeldenGeldt sinds 2 augustus 2026
  3. Verbod op nepnaaktbeeldenVanaf 2 december 2026
  4. Hoog risico AI, zoals bij wervingVanaf 2 december 2027
  5. Hoog risico AI in productenVanaf 2 augustus 2028

In het kort

Vijf dingen om te onthouden

  1. 1De meeste AI in het MKB valt in de lichtste groep

    Mails schrijven met ChatGPT, vergaderingen samenvatten met Copilot, een chatbot op je website: daarvoor gelden geen of alleen lichte regels.

  2. 2AI geletterdheid geldt al

    Sinds februari 2025 moet je werk maken van de AI kennis van iedereen die bij jullie met AI werkt. Een vast niveau schrijft de wet niet voor.

  3. 3Wees open over AI

    Sinds 2 augustus 2026 moeten mensen weten dat ze met een chatbot praten, en moeten echt lijkende AI beelden herkenbaar zijn.

  4. 4Hoog risico is uitgesteld

    Gebruik je AI bij werving, beoordeling van personeel of krediet? Dan gelden er strenge regels, maar pas vanaf 2 december 2027.

  5. 5Begin met een overzicht

    Welke AI gebruiken jullie, waarvoor en met welke gegevens? Daarmee weet je in een middag waar je staat.

  6. Geen juridisch advies

    Deze gids helpt je de hoofdlijnen te begrijpen. Hij is gebaseerd op de wet en de officiële uitleg zoals die er in oktober 2026 lag. Voor je eigen situatie kun je het best een jurist raadplegen. Future Focus is niet aansprakelijk voor keuzes op basis van deze gids.

Tijdlijn

Wat geldt wanneer

De wet geldt sinds 1 augustus 2024 en gaat in stappen in. Voor de meeste organisaties tellen vooral AI geletterdheid en open zijn over AI. Die gelden nu al. De wet geldt direct in heel de EU, ook zonder Nederlandse uitvoeringswet.

Wat veranderde er in juli 2026?

Met de Digital Omnibus paste de EU de wet aan. De regels voor hoog risico AI schoven op naar december 2027 en augustus 2028, de plicht rond AI geletterdheid werd anders verwoord en er kwam een verbod bij op AI die nepnaaktbeelden maakt. Het uitstel geldt niet voor transparantie: die regels gelden sinds 2 augustus 2026.

  1. 2 februari 2025Geldt alVoor bijna iedereen

    Verboden AI en AI geletterdheid

    De zwaarste toepassingen zijn verboden, zoals social scoring en emotieherkenning op de werkvloer. En organisaties die AI gebruiken moeten werk maken van de AI kennis van hun mensen.

  2. 2 augustus 2025Geldt al

    Regels voor de makers van grote AI modellen

    Makers van grote AI modellen, zoals OpenAI, Google, Anthropic en Mistral, moeten documentatie en informatie over hun modellen op orde hebben. Ook de boeteregels en het Europese toezicht staan vanaf nu.

  3. 27 juli 2026Geldt al

    Wijziging van de wet: de Digital Omnibus

    De EU paste de wet aan. De regels voor hoog risico AI zijn uitgesteld, de plicht rond AI geletterdheid is anders verwoord en er komt een nieuw verbod bij.

  4. 2 augustus 2026Geldt alVoor bijna iedereen

    Transparantie: laat zien dat het AI is

    Mensen moeten weten dat ze met een chatbot praten. Echt lijkende beelden, video en audio die met AI zijn gemaakt, moet je als zodanig herkenbaar maken.

  5. 2 december 2026Eerstvolgende

    Verbod op nepnaaktbeelden en technische labels

    AI die naaktbeelden van echte mensen maakt zonder hun toestemming, of beelden van kindermisbruik, is dan verboden. Bestaande AI tools die beeld of tekst maken, moeten hun uitvoer dan ook technisch herkenbaar maken.

  6. 2 december 2027Komt eraan

    Hoog risico AI

    De strenge regels gaan gelden voor AI die beslist over mensen, zoals bij werving en selectie, beoordeling van personeel, onderwijs en kredietwaardigheid. Dit stond eerst op augustus 2026.

  7. 2 augustus 2028Komt eraan

    Hoog risico AI in producten

    Voor AI die onderdeel is van gereguleerde producten, zoals medische hulpmiddelen, machines en liften.

Risiconiveaus

In welke groep valt jullie AI?

De wet kijkt niet naar de tool, maar naar wat je ermee doet. Hoe groter de gevolgen voor mensen, hoe strenger de regels. Dezelfde tool kan dus in een andere groep vallen, afhankelijk van waarvoor je hem gebruikt.

Mag niet

Verboden

AI die ingaat tegen de basisrechten van mensen. Voor bijna geen enkel MKB bedrijf aan de orde, maar goed om te weten bij het kiezen van leveranciers.

  • Emotieherkenning bij medewerkers of sollicitanten
  • Mensen een score geven op hun gedrag (social scoring)
  • AI die mensen ongemerkt manipuleert of kwetsbaarheden uitbuit
  • Vanaf 2 december 2026: AI die nepnaaktbeelden van echte mensen maakt

Wat moet je doen

Niet gebruiken. Ook niet via een leverancier.

Strenge regels vanaf december 2027

Hoog risico

AI die meebeslist over iemands baan, opleiding, geld of rechten. Dat mag, maar alleen met goede afspraken, menselijk toezicht en documentatie.

  • Cv's laten selecteren of kandidaten laten rangschikken
  • Prestaties of gedrag van medewerkers laten beoordelen
  • Kredietwaardigheid van particulieren laten bepalen
  • Toelating of beoordeling in het onderwijs

Wat moet je doen

Kies een leverancier die aan de regels voldoet, laat een mens beslissen en informeer de mensen om wie het gaat.

Wees open dat het AI is

Beperkt risico

AI die met mensen praat of content maakt die echt lijkt. De regel is eenvoudig: mensen moeten weten dat het AI is.

  • Een chatbot of AI assistent op je website
  • Realistische AI beelden, video of stemmen
  • AI teksten die het publiek informeren over nieuws of maatschappelijke onderwerpen

Wat moet je doen

Meld dat het AI is. Bij een chatbot bovenaan het gesprek, bij beeld in een bijschrift of label.

Geen extra regels

Minimaal risico

Verreweg de meeste AI. Geen extra regels uit de AI Act, wel blijven de AVG en je eigen afspraken gelden.

  • Mails, samenvattingen en teksten met ChatGPT, Copilot, Claude of Gemini
  • Spamfilters en slimme zoekfuncties
  • Planning, voorraad en offertes laten voorbereiden

Wat moet je doen

Zorg voor AI geletterdheid en afspraken over welke gegevens wel en niet in een AI tool mogen.

Zelf inschatten in drie vragen

  1. Vraag 1

    Beslist de AI mee over iemands baan, opleiding, geld of rechten?

    Dan is het waarschijnlijk hoog risico.

  2. Vraag 2

    Praat de AI met mensen, of maakt hij beeld, geluid of tekst die mensen zien?

    Dan geldt de plicht om open te zijn dat het AI is.

  3. Vraag 3

    Werkt de AI vooral achter de schermen en helpt hij jullie eigen werk?

    Dan is het meestal minimaal risico.

Liever per toepassing? Doe de EU AI Act wegwijzerVul in waarvoor jullie AI gebruiken en zie per toepassing welke regels gelden en vanaf wanneer. In ongeveer 5 minuten.Start de wegwijzer

Voorbeelden

Wat betekent het in de praktijk?

Negen situaties die we vaak tegenkomen, met de groep waarin ze meestal vallen en wat je dan regelt.

Veeg opzij voor meer voorbeelden.

Minimaal risico

Het team gebruikt ChatGPT, Claude of Gemini

Collega's schrijven mails, maken samenvattingen en werken teksten uit met AI.

  • Zorg dat iedereen weet wat AI wel en niet kan en dat je de uitkomst controleert
  • Spreek af welke gegevens er niet in mogen, zoals klantgegevens in gratis versies
  • Een label op een mail of offerte is niet nodig
Minimaal risico

Microsoft Copilot voor de hele organisatie

Iedereen gebruikt Copilot in Outlook, Teams, Word en Excel.

  • Geef een training bij de uitrol, zodat iedereen weet hoe je het veilig gebruikt
  • Ruim toegangsrechten op: Copilot ziet alles waar een medewerker bij kan
  • Kijk met jullie privacyverantwoordelijke of een DPIA nodig is (dat is de AVG)
Beperkt risico

Een chatbot op de website

Een AI assistent beantwoordt vragen over levering, openingstijden of producten.

  • Zet bovenaan het gesprek dat het een AI assistent is
  • Bied een makkelijke weg naar een mens
  • Controleer regelmatig of de antwoorden kloppen
Beperkt risico

Marketing met AI beelden en video

Jullie maken social posts, campagnebeelden of video's met AI.

  • Lijkt het echt, zoals een foto van een persoon, plek of gebeurtenis? Vermeld dan dat het met AI is gemaakt
  • Duidelijk getekende of creatieve beelden hoeven meestal geen label
  • Gebruik nooit iemands gezicht of stem zonder toestemming
Minimaal risico

Verslagen van vergaderingen met AI

Een AI tool neemt overleggen op en maakt er een verslag van.

  • Vertel deelnemers vooraf dat er wordt opgenomen (dat is de AVG)
  • Lees het verslag na voordat je het deelt
  • Spreek af waar opnames worden bewaard en wanneer ze weg gaan
Hoog risico

Software die cv's selecteert

Een recruitmentsysteem scoort en rangschikt sollicitanten.

  • Vraag de leverancier hoe hij voldoet aan de regels die in december 2027 ingaan
  • Laat een mens altijd de beslissing nemen
  • Vertel sollicitanten dat er AI wordt gebruikt, bijvoorbeeld in de vacature
Minimaal risico

Boekhoudsoftware die afwijkingen signaleert

Het systeem markeert dubbele facturen en vreemde boekingen.

  • Neem de tool op in jullie overzicht van AI toepassingen
  • Laat een collega elk signaal beoordelen voordat er iets mee gebeurt
  • Geen melding aan klanten nodig, de AI werkt achter de schermen
Beperkt risico

Een eigen AI assistent bouwen

Jullie bouwen een assistent op basis van een bestaand AI model, voor eigen gebruik of voor klanten.

  • Voor intern gebruik ben je gebruiker, net als bij een gewone AI tool
  • Bied je hem onder eigen naam aan klanten aan, dan word je aanbieder en heb je meer plichten
  • Gaat de assistent beslissen over mensen, dan kan het hoog risico worden
Verboden

Stemming meten bij medewerkers

Een tool leest emoties af uit gezichten, stem of camerabeelden van medewerkers.

  • Emotieherkenning op de werkvloer is sinds februari 2025 verboden
  • Uitzondering alleen voor medische of veiligheidsredenen
  • Wil je weten hoe het team zich voelt? Vraag het gewoon, bijvoorbeeld met een anonieme enquête

Aan de slag

Wat moet je nu regelen?

Voor de meeste organisaties is dit in een paar dagdelen te doen. Je hoeft niet perfect te zijn. Wel helpt het als je kunt laten zien dat je er serieus mee bezig bent.

  1. 1

    Maak een overzicht van jullie AI

    Zet in een lijst welke AI tools jullie gebruiken, waarvoor, door wie en met welke gegevens. Vergeet AI in bestaande software niet, zoals in je CRM, boekhouding of mail.

  2. 2

    Bepaal per toepassing het risico en jullie rol

    Gebruik de vier niveaus hierboven of de EU AI Act wegwijzer. Kijk ook of jullie alleen gebruiker zijn, of iets onder eigen naam aanbieden.

    Naar de wegwijzer
  3. 3

    Maak eenvoudige afspraken

    Een A4 is genoeg: welke tools mogen, welke gegevens niet, dat je de uitkomst controleert en wanneer je meldt dat iets met AI is gemaakt.

    Maak een eerste versie
  4. 4

    Werk aan AI geletterdheid

    Zorg dat iedereen die met AI werkt de basis kent, en dat wie er veel mee doet verder leert. Houd bij wie wat heeft gevolgd.

  5. 5

    Wees open waar dat moet

    Een melding bij de chatbot, een label bij echt lijkende AI beelden. En gebruik je AI bij beslissingen over mensen: begin nu al het gesprek met je leverancier.

Gebruiker of aanbieder?

Je plichten hangen ook af van je rol. Let op: pas je een AI systeem flink aan, zet je er je eigen naam op of gebruik je het voor iets waarvoor het niet bedoeld was, dan kun je van gebruiker aanbieder worden.

Gebruiker

In de wet: gebruiksverantwoordelijke

Je gebruikt AI van een ander, zoals ChatGPT, Copilot of een chatbot van een leverancier. Dit is bijna elk MKB bedrijf. Jullie plichten gaan over hoe je het gebruikt.

Aanbieder

In de wet: aanbieder

Je ontwikkelt AI, of brengt een AI systeem onder eigen naam op de markt. Dan heb je meer plichten, zeker als het om hoog risico gaat.

AI geletterdheid

Geldt al sinds februari 2025

Organisaties die AI gebruiken moeten maatregelen nemen om de AI geletterdheid van hun mensen te ondersteunen. Het gaat om iedereen die namens jullie met AI werkt.

Sinds de wijziging van juli 2026 staat er niet meer dat je een “voldoende niveau” moet garanderen, maar dat je er maatregelen voor neemt. Een vast niveau of een verplicht certificaat schrijft de wet niet voor. Niets doen is geen optie.

Wat is in de praktijk genoeg?

  • Een basistraining voor iedereen die AI gebruikt: wat het kan, wat niet en hoe je het veilig doet
  • Verdieping voor wie er veel mee werkt, afgestemd op het eigen werk
  • Duidelijke afspraken over welke gegevens wel en niet in een AI tool mogen
  • Bijhouden wie wat heeft gevolgd, en bijscholen als er nieuwe tools komen
Zo helpen onze workshops daarbij
Een training over AI in een zaal vol deelnemers met laptops

Boetes

Hoe hoog zijn de boetes?

De bedragen hieronder zijn maxima. Voor het MKB geldt het laagste van de twee: het vaste bedrag of het percentage van de omzet. Een toezichthouder kijkt daarnaast naar de ernst, de duur, de omvang van je organisatie en of je meewerkt.

  • Verboden AI gebruiken

    €35 miljoen of 7% van de wereldwijde jaaromzet

    Bijvoorbeeld emotieherkenning bij medewerkers.

  • Andere regels niet naleven

    €15 miljoen of 3% van de wereldwijde jaaromzet

    Bijvoorbeeld geen melding bij een chatbot of geen menselijk toezicht bij hoog risico AI.

  • Onjuiste informatie aan een toezichthouder

    €7,5 miljoen of 1% van de wereldwijde jaaromzet

    Bijvoorbeeld een verkeerd beeld geven van wat een AI systeem doet.

Een rekenvoorbeeld: een bedrijf met €2 miljoen omzet dat de regels voor transparantie niet naleeft, riskeert maximaal 3% daarvan, dus €60.000. Niet €15 miljoen.

Toezicht

Wie controleert het in Nederland?

De AI Act is een Europese verordening en geldt dus direct. Welke Nederlandse toezichthouder wat controleert, regelt de Uitvoeringswet AI verordening. Die was tot 1 juni 2026 in consultatie en was in oktober 2026 nog niet van kracht.

In het voorstel krijgen de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) een coördinerende rol. Daarnaast houden bestaande toezichthouders toezicht in hun eigen sector.

  • AP en RDI

    Coördinatie, en toezicht waar geen andere toezichthouder is

  • AFM en DNB

    Banken, verzekeraars en kredietverleners

  • IGJ

    Zorg en jeugd

  • Nederlandse Arbeidsinspectie

    AI op de werkvloer

Het beste wat je kunt doen: laten zien dat je ermee bezig bent. Een overzicht van jullie AI, eenvoudige afspraken en een lijst van wie welke training heeft gevolgd.

Vragen

Veelgestelde vragen

De vragen die we het vaakst krijgen in workshops en trainingen.

Moeten we stoppen met ChatGPT of Copilot?

Nee. Mails schrijven, teksten verbeteren of vergaderingen samenvatten valt in de lichtste categorie van de AI Act. Wel moet je werk maken van AI geletterdheid en afspraken maken over welke gegevens er niet in mogen. De AVG blijft daarnaast gewoon gelden.

Geldt de AI Act ook voor een klein bedrijf?

Ja. De wet geldt voor iedere organisatie die AI gebruikt of aanbiedt in de EU, ook met een handvol medewerkers. Voor de meeste kleine organisaties gaat het om een paar lichte plichten, en bij een boete geldt voor het MKB het laagste van de twee maximumbedragen.

Moet ik alles wat ik met AI maak labelen?

Nee. Labelen moet bij beelden, video en audio die echt lijken, en bij AI teksten die het publiek informeren over zaken van algemeen belang, tenzij een mens de tekst heeft gecontroleerd en er verantwoordelijk voor is. Een mail, offerte of blog waar AI bij hielp en die je zelf hebt nagelezen, hoeft geen label.

Regelt onze leverancier dit niet voor ons?

Voor een deel. De maker van de tool moet zorgen dat die aan de regels voldoet. Jullie zijn verantwoordelijk voor hoe je hem gebruikt: AI geletterdheid, open zijn over AI en menselijk toezicht waar dat nodig is.

Wat is het verschil met de AVG?

De AVG gaat over persoonsgegevens, de AI Act over AI systemen en hun risico's. Vaak gelden ze allebei. Stop je persoonsgegevens in een AI tool, dan gelden de regels van de AVG, ook als de AI Act voor die tool geen extra eisen stelt.

Is het uitstel voor hoog risico AI definitief?

Ja. De wijziging (de Digital Omnibus) is sinds 27 juli 2026 van kracht. De regels voor hoog risico AI gelden vanaf 2 december 2027, en voor AI in producten zoals medische hulpmiddelen vanaf 2 augustus 2028. Gebruik je AI bij werving of het beoordelen van mensen, dan is het verstandig nu al afspraken te maken met je leverancier.

Wie houdt in Nederland toezicht?

De Autoriteit Persoonsgegevens en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur krijgen een coördinerende rol, naast toezichthouders per sector zoals de AFM en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. De Nederlandse Uitvoeringswet die dit regelt, was in oktober 2026 nog niet van kracht.

Bronnen

Zelf verder lezen

De officiële teksten en uitleg waarop deze gids is gebaseerd. De wet blijft in beweging, check bij twijfel altijd de bron.

Je team AI geletterd maken?

Een workshop is een praktische manier om invulling te geven aan AI geletterdheid. Altijd op maat, met voorbeelden uit jullie eigen werk.

Vraag een offerte aanDoe de Gratis AI Check